mohammad.haj

مقدمه :

در کشور ما هنوز زنبوردارانی وجود دارند که به صورت سنتی زنبورداری را یک فعالیت تفریحی ویا حداکثر یک فعالیت جنبی در کنار کار کشاورزی و دامداری می دانند.این زنبورداران عمدتا از کندوهای بومی برای این منظور استفاده کرده و به عسل اندکی که تولید می کنند دلخوش و راضی هستند.چراکه زحمت و هزینه ای برای اینکار متقبل نشده اند.اما در مقابل این عده،زنبوردارانی نیز وجود دارند که به زنبورداری بعنوان یک حرفه می نگرند و با صرف هزینه و تقبل زحمت فراوان،انتظار دارند از این فعالیت بهره مکفی و مطلوب را ببرند.رمز موفقیت این زنبورداران این است که اصول و فنون علمی حرفه زنبورداری را می دانند وآنها را بکار می بندند.

زنبورعسل نیز مانند سایر جانداران برای بقای خود نیاز به تغذیه یا تأمین احتیاجات غذایی بدن خود دارد.در شرایط طبیعی،زنبورها این احتیاجات را با چرا در مزارع و باغات تأمین می کنند.به همین علت میزان تولید آنها به شدت تحت تأثیر شرایط طبیعی و وضعیت پوشش گیاهی منطقه قرار می گیرد.اما در شرایطی که زنبورداری به صورت حرفه ای انجام می شود،اگرچه دوام و بقای زنبورها و سطح تولید عسل باز هم تا حدودی زیادی تحت تأثیر شرایط طبیعی است،اما زنبوردار نیز می تواند نقش مهمی در تغذیه زنبورها و تأمین احتیاجات غذایی آنها ایفا نماید.لازمه اینکار شناخت زنبوردار نسبت به احتیاجات غذایی زنبور و منابع غذایی است که این احتیاجات بوسیله آنها قابل رفع است.

 

ادامه مطلب

مقدمه

همیشه در هنگام مصرف پنیر توصیه شده است که از سلامت آن مطمئن شوید،در غیر این صورت امکان ابتلا به بیماری خطرناکی به نام ((تب مالت)) وجود دارد.این توصیه ای بجا و عاقلانه است زیرا همواره دامها به ویژه دامهای شیرده در معرض ابتلا به بیماریهای مهلکی نظیر سل و تب مالت هستند و آن را از طریق فرآورده های خود-که مهمترین آن شیر است- به مصرف کنندگان منتقل می نمایند.این نگرانی وقتی بیشتر می شود که هنگام تهیه پنیر از شیر آلوده استفاده شود و چون شیر را نمی توان برای تهیة پنیر بخوبی حرارت داده،کاملا جوشانده تا در صورت وجود میکروبهای خطرناکی مثل تب مالت در آن از بین بروند،همیشه سلامت مصرف کنندگان شیرهای تولید شده از دامهای آلوده مشکوک در معرض خطر قرار دارد.مؤثرترین شیوه جلوگیری بیماری،کنترل دامهای آلوده و حذف آنهاست.هرچند روشهای دیگری نظیر پاستوریزه کردن شیر همواره از مطمئن ترین شیوه های جلوگیری از بیماری هستند.

در روش تولید پنیر به وسیلة مایة پنیر،رعایت درجه حرارت مناسب کمتر از جوش (یعنی حرارت حدود 65 درجه) ضروری باشد پس از دادن حرارت یاد شده به شیر،باید آن را تا درجه حرارت 37 درجه خنک کرده،در این دما به شیر مایه پنیر اضافه کرد.روش دیگر برای تولید پنیر بهداشتی با استفاده از شیر سالم این است که شیر را در حرارت مناسبی پاستوریزه کنیم.به این ترتیب که نخست شیر را درون ظرف تمیزی قرار داده،تا دمای در حدود 65 درجه سانتیگراد آنرا حرارت می دهیم.پس از اینکه دمای شیر به این درجه حرارت رسید،با کم کردن شعله چراغ و هم زدن مداوم شیر به وسیلة همزن به مدت نیم ساعت شیر را در همان دما نگه می داریم و پس از پایان این مدت ظرف محتوی شیر را در داخل ظرف بزرگتری از آب قرار می دهیم.دمای آب درون ظرف بزرگتر کمتر از دمای ظرف شیر بوده،خنک است.لذا به مرور باعث کاهش حرارت شیر می شود.وقتی که حرارت شیر به 37 درجه رسید(معادل دمای بدن انسان) از خنک کردن شیر صرف نظر،اقدام به زدن مایه پنیر به شیر حرارت دیده می کنیم.

این طریقة حرارت دادن به شیر را که در کارخانه ها با دستگاههای مجهزتری انجام می گیرد،روش ((پاستوریزاسیون به طریقة کند)) می نامند.پس از زدن مایه پنیر به شیر حرارت دیده به روش یاد شده،لخته پنیر حاصل را قطعه قطعه کرده،با استفاده از پارچه مناسب و بهداشتی آبگیری نموده،پس از آبگیری کامل،پنیر حاصل را برش داده،در آب نمک غلیظ قرار می دهیم تا سفت شده و قابل مصرف گردد.پس از این مراحل،پنیر را در آب نمک رقیق قرار داده،درون ظرف دربسته در یخچال نگهداری می شود و پس از گذشت 5 تا 6 هفته می توان از آن بخوبی استفاده کرد.

برای استفاده بهتر از مطالب یاد شده،رعایت نکات  ریز به شرح زیر به شما کمک می نماید:

1.افزایش زیاد دمای شیر در هنگام حرارت دادن یا پاستوریزاسیون کند باعث می شود تشکیل لخته و تولید پنیر با مشکل مواجه شود بطوری که از شیر زیاد جوشیده امکان تهیه لخته به وسیله مایه پنیر وجود ندارد.

2.دمای محل تولید پنیر باید طوری تنظیم شود که پس از مایه زنی،درجه حرارت شیر مایه خورده به سرعت کاهش نیابد و حتی الامکان تا پایان انعقاد ثابت باشد.

3.درجه حرارت مایه زنی در فصل زمستان باید کمی بیشتر از فصل تابستان باشد.

4.وجود عوامل بازدارنده مثل آمپول ها یا داروهایی که به دامها خورانده می شود،می تواند از انعقاد و تولید پنیر از شیرهای حاصل جلوگیری کند.

5.شیر روزهای نخست زایمان دامها(آغوز) در برابر مایة پنیر مقاوم بوده،تبدیل به پنیر نمی شود.

6.برای تولید یک محصول پنیر خوب و بهداشتی لازم است از آلوده شدن شیر و پنیر در حین عملیات حرارت دهی،مایه زنی،آبگیری و نقل و انتقال درون ظرفهای آلوده به شدت جلوگیری کنیم.

7.مخلوط شدن بیش از اندازه آب با شیر مورد استفاده در تهیة پنیر،باعث می شود که تشکیل لخته پنیر ضعیف شده،پنیر نامناسبی به دست می آید.

8.آلودگی بیش از حد طبیعی شیر مورد مصرف برای تولید پنیر باعث می شود تا بعضی مواقع پنیر تولیدی به حالت اسفنجی یا پرکه پرکه در بیاید که قابل مصرف نیست.

9.اگر مایه پنیر به عللی آلوده باشد باعث آلودگی شدید پنیر تولیدی می شود.

10.کاهش بیش از اندازة دمای سردخانه یا یخچال باعث نفوذ آب به داخل بافت پنیر شده،بر عکس افزایش بیش از اندازة دمای محیط موجب خروج آب از داخل پنیر می شود که در هر دو حالت،پنیر نامناسبی تولید خواهد شد.

11.از آلودگی آب نمک مورد استفاده برای تهیه پنیر باید پرهیز کرد در غیر اینصورت پس از هر بار مصرف باید آب پنیر سالم و بهداشتی و بدون آلودگی تهیه شود.

12.غلظت آب نمک باید کنترل شود و در صورت نیاز با اضافه کردن نمک میزان غلظت آن در حد لازم تنظیم شود.

به یاری حق با رعایت موارد یاد شده و استفاده از پنیر بهداشتی،شما عزیزان دچار بیماری نشوید و همیشه سالم و سرحال باشید.   با تشکر

آنفلوانزای فوق حاد ‏ یکی از بیماریهای ویروسی بسیار خطرناک و مسری طیور است که با نشانه های ‏تنفسی،افسردگی،کاهش مصرف آب و غذا مشخص می شود.ویروس عامل بیماری ‏دارای سه تیپ ‏C،B،A‏ بوده که تیپ ‏A‏ مسئول ایجاد بیماری در پرندگان و سایر حیوانات ‏منجمله خوک،اسب و همچنین انسان می باشد.تحت تیچ های ‏H‏5وH‏7 می توانند فرم ‏فوق حاد بیماری را ایجاد نموده و باعث تلفات شدیدی شده که به صد درصد نیز می ‏رسد.‏ مخازن بیماری پرندگان وحشی و آبزی خصوصاُ پرندگان مهاجر می توانند بدون ابتلاء ویروسهای ‏آنفلوانزای طیور را انتقال دهند.‏ خوک نیز بعنوان یک مخزن قادر است از مخلوط نمودن ویروسهای انسانی و مرغی تحت ‏تیپی جدید ایجاد نماید که از نظر بیماری زایی برای انسان و طیور خطرناک می ‏باشد.پرنده مبتلا و انسان نیز بعنوان ناقل زنده در انتقال بیماری نقش دارند.‏ میزبان ها ویروس آنفلوانزای پرندگان در بسیاری از پرندگان اهلی و وحشی از قبیل بوقلمون و ‏ مرغ،خروس،مرغ شاخدار،کپک،بلدرچین،غاز،قرقاول،اردک،چلچله دریایی، ‏ قو،حواصیل،پنگوئن و پرندگان زینتی منجمله مینا،طوطی،شاهین و گنجشک شناسایی ‏گردیده اند.‏ انتقال بیماری انتقال به روش مستقیم و غیر مستقیم صورت می گیرد.‏ انتقال مستقیم:ویروس از طریق مجاری تنفسی،ملتحمه چشم و مدفوع از پرنده آلوده به ‏پرنده حساس منتقل می گردد.‏ راههای غیر مستقیم ‏1.توسط وسایلی مانند کفش،لباس،خودرو،آب،دان و بستری که در معرض آلودگی ویروس ‏هستند.‏ ‏2.به همراه دان که از منابع غیر مطمئن به خصوص کانونهای آلوده تهیه شده باشد.‏ ‏3.کود آلوده و پراکنده شدن آن به محیط اطراف.‏ ‏4.وسائل نقلیه آلوده.‏ ‏5.توسط حشرات و جوندگان آلوده.‏ علائم بیماری ‏1.شروع ناگهانی و انتشار سریع بیماری در گله.‏ ‏2.کاهش شدید مصرف دان،بی حالی شدید و پژمردگی.‏ ‏3.افت شدید تولید در مرغ تخمگذار.‏ ‏4.علائم تنفسی حاد.‏ ‏5.سیانوزه شدن تاج،ریش و خونریزی در ساق پا.‏ پیشگیری و کنترل بیماری باتوجه به اشکال متفاوت ژنتیکی واکسیناسیون نمی تواند ایمنی صد در صد ایجاد ‏نماید.بنابراین رعایت موارد بهداشتی-قرنطینه ای زیر اهمیت بسزایی دارد:‏ ‏1.جدا کردن پرندگان حساس از پرندگان آلوده و دور نگه داشتن پرندگان حساس از ‏ترشحات و محتویات دفعی پرندگان آلوده.‏ ‏2.پاکسازی و ضد عفونی کامل سالن،لوازم و تجهیزات و انبار دان قیل از جوجه ریزی ‏.‏ ‏3.از ورود پرندگان و جوندگان به داخل سالن ها و انبارها جداٌ جلوگیری شود.‏ ‏4.شرایط محیطی مناسب منجمله تهویه،حرارت و رطوبت جهت پرورش جوجه ها فراهم ‏گردد.‏ ‏5.قبل از ورود جوجه،دان مورد نیاز را تهیه و با گاز فرمالین ضد عفونی گردد و از تهیه دان از ‏منابع آلوده منجمله سایر مرغداریها جدا خودداری شود.‏ ‏6.برای هر سالن کارگر جداگانه در نظر گرفته شود واز تردد افراد بین سالنها بویژه در زمان ‏وقوع تلفات جدا جلوگیری شود.‏ ‏7.در واحدهای تخم گذار و گوشتی در صورت امکان به برقراری سیستم قرنطینه و دوش ‏برای پرسنل اقدام شود.در صورت عدم امکان استفاده از دوش،تعویض کامل لباس و کفش ‏و استفاده از کلاه و ماسک الزامی می گردد.این مورد در خصوص دامپزشکان و گروههای ‏واکسیناسیون با دقت و شدت بیشتری اعمال گردد.‏ ‏8.در ورودی مرغداری و نیز هر سالن حوضچه جهت ضد عفونی چکمه ها و نیز ظرف ‏مخصوص جهت ضد عفونی دست ها منظور گردد.‏ ‏9.ورود کلیه کامیون ها پس از عبور از حوضچه ضد عفونی صورت گیرد.بشکلی که چرخها ‏بطور کامل ضد عفونی شود و نیز دیواره های بیرونی کامیون ضد عفونی گردد.‏ ‏10.در طول دوره پرورش از ورود پرندگان جدید به گله خودداری نموده و در صورت نیاز و در ‏شرایط اضطراری ورود کلیه کامیون ها پس از عبور از حوضچه ضد عفونی صورت ‏گیرد.بشکلی که چرخها بطور کامل ضد عفونی شود و نیز دیواره های بیرونی کامیون ضد ‏عفونی گردد.‏ ‏11.از وارد آوردن استرسهای بی مورد به گله از قبیل ورود افراد به شکل ناگهانی،ایجاد ‏سروصدای ناهنجار،کاهش یا افزایش غیر طبیعی دمای سالن،کاهش رطوبت شدید،قطع ‏ناگهانی دان یا آب،قطع ناگهانی تهویه خودداری شود.‏ ‏12.نسبت به دفع بهداشتی تلفات یا سوزاندن لاشه با لاشه سوز اقدام و از خارج کردن ‏لاشه طیور اکیدا خودداری گرد.‏ ‏13.هر نوع کاهش مصرف دان،کاهش تولید یا افزایش تلفات در اسرع وقت به اطلاع شبکه ‏دامپزشکی رسانده شود.‏ ‏14.تهیه مواد ضد عفونی کننده موثر بر ویروس آنفلوانزای طیور.‏ باتشکر و سپاس : حاج میرزائیان

پیشگیری از ضایعات و تلفات انگل های داخلی و خارجی در دام

 

نوع انگل :کرم شیردان

علائم بیماری :اسهال شدید و ورم اطراف فک

فصل پیشگیری :اوایل بهار

نوع درمان :تی بنزول

مقدار مصرف :20 کیلو وزن یک قرص

نوع مصرف :خوراکی

زندگی نهایی انگل :در شیردان

مشخصات ظاهری انگل شیردان

طول ضخامت :10х1 میلیمتر

رنگ :سفید مایل به قهوه ای و قرمز

تغذیه انگل :خون

نحوه انتقال انگل :محیط آلوده

 

کرم کدو- کرمهای نواری – سگ و گربه

علائم بیماری :اسهال – ریختن مو

فصل پیشگیری :اوایل بهار و زمستان

نوع درمان :قرص درونیست

مقدار مصرف :به ازای 10 کیلو وزن یک دانه

نوع مصرف :خوراکی

زندگی نهایی انگل :در روده باریک سگ

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :500х1 سانتیمتر

رنگ :سفید مایل به زرد

تغذیه انگل :محتویات روده و خون

نحوه انتقال :محیط آلوده و از طریق مصرف اندامهای آلوده به کیست هیداتیک

نوع انگل :زالو – باد جوشک

علائم :حالت خفه شدن و تنگی نفس و کم خونی

فصل پیشگیری :طول سال در محیط های آلوده

نوع درمان :کرئولین مایع

مقدار مصرف :5 تا 10 سی سی گوسفند و گاو

نوع مصرف :خوراکی یا چکاندن در بینی

زندگی نهایی انگل :در گلو و دهان

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :10×1 سانتیمتر

رنگ :سبز مایل به سیاه

تغذیه انگل :خون

نحوه انتقال انگل :در باتلاق و قنات و چشمه ها

 

کنه ها – نرک

علائم بماری :کم خونی و انتقال بیماری زردی

فصل پیشگیری :اواسط فروردین تا شهریور از گرمی هوا تا سردی هوا

نوع درمان :سم نگون – ازنتول – برتونک

مقدار مصرف :

نوع مصرف :گردپاشی – حمام ضد کنه

زندگی نهایی انگل :در سطح بدن دام

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :2 × 1 سانتیمتر

رنگ :قهوه ای مایل به سیاه یا کرمی رنگ

تغذیه انگل :خون

نحوه اتنقال انگل :آغل های آلوده – دام از دام

 

گری – کچلی

علائم بیماری :خارانیدن – گاز گرفتن پشم و موریختگی

فصل پیشگیری :اوایل بهار و پاییز

نوع درمان :نگوون – آزنتول

مقدار مصرف :         مخلوط با ماسه

نوع مصرف :گرد پاشی با ماسه

زندگی نهایی انگل :در داخل پوست

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :      میلیمتر

رنگ :سفید مایل به زرد

تغذیه انگل :محتویات جلد

نحوه انتقال :جایگاه آلوده – از دام ناسالم به دام سالم

 

میاز جلدی یا کرم پوست

علائم :خارشهای متناوب

فصل پیشگیری :آغاز فصل شروع زندگی مگسها

نوع درمان :بعد از تمیز کردن پوست – نگازونت

مقدار مصرف :بستگی به جراحت دارد

نوع مصرف :بصورت پودرپاشی

زندگی انگل ها :در جلد پوست

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :3-2 سانتی متر

رنگ :خاکستری – سفید یا زرد

تغذیه انگل :خون

نحوه انتقال انگل :مگس

 

میاز یا کرم بینی

علائم بیماری :تکان دادن سر در برابر هجوم مگسها – چرخیدن به دور خود

فصل پیشگیری :شروع فصل گرما

نوع درمان :نگوون

مقدار مصرف :مخلوط          با آب

نوع مصرف :بصورت قطره در بینی چکانده شود

زندگی نهایی انگل :در سینوسهای داخل بینی

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :3-4 × 1 سانتی متر

رنگ :سفید مایل به زرد

تغذیه انگل :محتویات داخل بینی و سینوسها

نحوه انتقال انگل :مگسها

 

کیست هیدراتیک یا جگر پفه

علائم :تنفس بسختی انجام می شود – ضعف – لاغری

فصل پیشگیری :در تمام فصول

نوع درمان :در دامها قابل درمان نیست جهت جلوگیری بایستی کیست دار در دسترس سگها قرار نداد

نوع مصرف :قرص درونیست – خوردنی

زندگی نهایی انگل :در روده سگ

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت انگل :5-3 میلیمتر – کیستهای آبدار

رنگ :سفید

تغذیه انگل :در جگر سیاه – ریه ها – پرده های داخلی

نحوه انتقال انگل :سگها

 

 

کرم چشم یا تلاریا

علائم بیماری :ریزش اشک – متورم شدن چشم

فصل پیشگیری :اوایل تابستان شروع فصل فعالیت مگسها

نوع درمان :خارج کردن کرم از چشم و شستشو با آب مقطر

مقدار مصرف :بحد نیاز مصرف

نوع مصرف :بصورت پانسمان شستشو داده شود

زندگی نهایی انگل :در چشم

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :183 میلیمتر شبیه دانه برنج

رنگ :سفید

تغذیه انگل :محتویات چشم

نحوه انتقال انگل :مگس

 

کرم کپک یا جگر سیاه

علائم :کم خونی و متورم شدن زیر فک – ریختن پشم

فصل پیشگیری :اوایل بهار و پاییز

نوع درمان :قرص راناید و یا بیلوان – ام کوربیان

مقدار مصرف :به ازای 20کیلوگرم یکدانه قرص

نوع مصرف :خوراکی

زندگی نهایی انگل :در جگر سیاه

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :30×1 سانتی متر

رنگ :قهوه ای مایل به سیاه

تغذیه انگل :بافت جگر سیاه

نحوه انتقال انگل :حلزون - مورچه

 

کرم جگر سفید(ریه) نخ پپ

علائم بیماری :سرفه همراه با اخلاط و نفس نفس زدن لاغری

فصل پیشگیری :اوایل بهار و پاییز

نوع درمان :فیلورم

مقدار مصرف :20 کیلو یک قرص یک پاکت برای 4 گوسفند

نوع مصرف :خوراکی

زندگی نهایی انگل :در کانالهای تنفسی ریه

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :50×1 میلی متر

رنگ :سفید مایل به قهوه ای

تغذیه انگل :ترشحات ریوی

نحوه انتقال انگل :محیط آلوده – دامهای آلوده

 

کخ روده – تنیای روده

علائم :اسهال – ریختن پشم و مو – لاغری – مرگ

فصل پیشگیری :اوایل بهار و پاییز

نوع درمان :قرص تنی رازی

مقدار مصرف :20 کیلو وزن یک عدد قرص

نوع مصرف :خوراکی

زندگی نهایی انگل :در روده کوچک دام

مشخصات ظاهری انگل

طول ضخامت :1000×1 سانتی متر

رنگ :سفید مایل به زرد

تغذیه انگل :محتویات روده و خون

نحوه انتقال انگل :دام آلوده

 

شاربن – سیاه زخم

علائم بیماری :خون شاش – طهای بزرگ – مرگ و میر ناگهانی و سریع

فصل پیشگیری :بعد از زایش اول فروردین

نوع درمان :واکسیناسیون زیر جلدی

مقدار تزریق :          سی سی

مدت ایمنی :یکسال

نمونه برداری و تشخیص بیماری :1.قلم استخوان بدون گوشت

نحوه ارسال :داخل کلمن مخصوص همراه بایخ

 

آنتروکسی – سرخ روده

علائم بیماری :سرخ روده – مرگ و میر ناگهانی و سریع

فصل پیشگیری :قبل از تغییر رژیم غذایی و همچنین 40روز قبل از زایش

نوع درمان :واکسیناسیون – زیر جلدی

مقدار تزریق :3-2 سی سی

نمونه برداری و تشخیص :روده

نحوه ارسال :داخل نایلون و کلمن با یخ

لاشه دفن و محل ضد عفونی گردد.

 

آبله گوسفند و بز

علائم بیماری :تاول زیر دنبه – سر و اطراف زیردست و قسمتهای بدون پشم بدن

فصل پیشگیری :در زمان قوچ اندازی

نوع درمان :واکسیناسیون – زیر جلدی

مقدار واکسن :         سی سی

مدت ایمنی :یکسال

نمونه برداری و تشخیص :تاولهای پوستی

لاشه حیوان آلوده دفن و محل ضد عفونی گردد.

 

بروسلوز – تب مالت – بره انداز

علائم بیماری :بره اندازی و سقط جنین

فصل پیشگیری :بره ها از 4ماهگی تا قبل از جفتگیری

نوع درمان :واکسیناسیون – زیرجلدی

مقدار تزریق :1 سی سی

مدت ایمنی :یک نوبت تزریق می شود.

نمونه برداری و تشخیص :جنین آلوده – آزمایش خون و شیر

نحوه ارسال :داخل یخ و کلمن

لاشه آلوده دفن و محل ضد عفونی گردد

 

هاری – سگ دیوانه

علائم بیماری :زوزه کشیدن – فلج عضلات گردن – حالت دیوانگی

فصل پیشگیری :در سال یک مرتبه

نوع درمان :واکسیناسیون – زیرجلدی

مقدار واکسن :1 سی سی

مدت ایمنی :یکسال

نمونه برداری و تشخیص :سر دامهای مبتلا به هاری

نحوه ارسال :داخل یخ و کلمن

دفن لاشه و محل ضد عفونی گردد.

قانقرایی – زهره پر

علائم بیماری :نکروزه شدن جگر سیاه(لکه افتادن)- اطراف قلب پر از آب می شود.

فصل پیشگیری :اوایل پاییز و زمستان

نوع درمان :واکسیناسیون زیرجلدی

مقدار واکسن :3-2 سی سی

مدت ایمنی :یکسال

نمونه برداری :جگر سیاه – کبد

نحوه ارسال :داخل کلمن و یخ

لاشه حیوان آلوده دفن و محل ضد عفونی گردد.

 

تب برفکی – دهان جوشان

علائم :تاول اطراف لثه و دهن و لنگش پا

فصل پیشگیری :اوایل بهار و پاییز

نوع درمان :واکسیناسیون – زیرجلدی

مقدار واکسن :4-2 سی سی

مدت ایمنی :6 ما

نمونه برداری و تشخیص :از تاولهای لثه و زبان

لاشه دفن و محل ضد عفونی گردد.

 

آگالاسی – شوربادی

علائم بیماری :قطع شیر – لنگش – تورم چشم و پستان و مفاصل پا

فصل پیشگیری :دوماه بعد از قوچ اندازی و یک نوبت دیگر بعد از یکماه تکرار میشود.

نوع درمان :واکسیناسیون – زیرجلدی

مقدار واکسن :1 سی سی

نمونه برداری و تشخیص :شیر

لاشه حیوان آلوده دفن و محل ضد عفونی گردد.

 

طاعون یا گاو مرگی

علائم بیماری :ریزش آب از چشم و بینی – تاولهای دهان فرج – متورم و چرکی شدن همراه با اسهال

فصل پیشگیری :در 3 تا 6 ماهگی و یکسالگی بعدا هر 4 سال یک مرتبه

نوع درمان :واکسیناسیون – جلو شانه یا گردن

مقدار واکسن : 1 سی سی

مدت ایمنی :بستگی به نوع واکسن دارد

نمونه برداری و تشخیص :

1.غده لنفاوی (روده بند)

2.طهال – کبد – جگر سیاه – کلیه

لاشه دفن و محل ضد عفونی گردد.

 

پلور پنومونی – پپ درد

علائم بیماری :چسبندگی ریه (جگر سفید) به دنده ها – سرفه – دل زدن

فصل پیشگیری :زمان آلودگی معمولا اوایل زمستان

نوع درمان :واکسیناسیون زیر جلد

مقدار واکسن :3-2 سی سی

مدت ایمنی :12-6 ماه

نمونه برداری :ریه (جگر سفید)

لاشه دفن و محل ضد عفونی گردد

 

اطلاعاتی راجع به نگهداری و حمل واکسن

1.واکسنهای ویروسی حتما در یخ نگهداری شوند.

2.واکسنهای میکروبی در جای خنک و سرد حفظ شود.

3.واکسنها از نور و حرارت دور نگهداری شود.

4.مطابق با اتیکت روی شیشه واکسن عمل شود.

5.قبل از مصرف خوب تکان داده شود.

 

گاو شیری و بیماریهای آن

درماتيت انگشتي در گاو هاي شيري
بروز جمعيتي لنگش در نسبت هاي اپي دميك معضلي است كه پس از ورم پستان و بيماري هاي توليدمثلي مي تواند در رتبه سوم قرار بگيرد و متاسفانه زيان هاي اقتصادي فراواني را بر جامعه دامپروري وارد مي كند كه از آن جمله مي توان كاهش شير ،كاهش پيشرونده وزن بدن ،عدم باروري و در انتها حذف زود رس گاوان مبتلا را نام برد .
در بين بيماريهاي مربوط به انگشت در گاو شيري ،درماتيت انگشتي (DIGITAL DERMATITIS) به علت اينكه بروز جمعيتي بالايي دارد و نيز به علت داشتن الگوي اپيدميولوژيكي خاص، سالهاست كه به عنوان يكي از عوامل مهم لنگش در ميان دامپروري هاي كشور مطرح مي باشد .
بيماري براي اولين بار در ايران در سال 1979 ميلادي در يكي از دامپروري هاي كوچك در اطراف تهران توسط دكتر ايرج نوروزيان تشخيص داده شد و گزارش گرديد .
بيماري درماتيت انگشتي را مي توان به عنوان يك بيماري التهابي سطحي مسري كه ناحيه اپيدرم و نهايتا درم پوست بالاي نوار تاج سم و ترجيحا در محاذات فضاي بين انگشتي را در بر مي گيرد ،تعريف نمود . تقسيم بندي جراحات از ديد كلاسيك به دو صورت مي باشد 1- به صورت زخم مدور سطحي واكنش دار 2- جراحت پروليفراتيو زگيل مانند . اما به علت وسيع بودن طيف جراحات و مشاهده آن در اپيدمي هاي گوناگون ،اين بيماري را به نام هاي مختلفي همچون درماتيت انگشتي اولسراتيو(ULCERATIVE DIGITAL DERMATITIS) ،درماتيت انگشتي پاپيلوماتوز (PAPILLOMATOUS DIGITAL DERMATITIS)، زگيل مودار (HAIRY WARTS)، زگيل مودار در ناحيه پاشنه (HAIRY HEEL WARTS)، زگيل پا (FOOT WARTS) ، پاشنه توت فرنگي و بيماري MORTELLARO مي نامند .

دو اندام حركتي درگير شده و كمتر چهار اندام حركتي به طور همزمان مبتلا مي شوند در اين ميان نقش اندام هاي خلفي نيز بيشتر مي باشد . جراحات اين بيماري بيشتر در ناحيه پوست كف پايي يا كف دستي و عمدتا در محاذات شيار بين انگشتي ديده مي شود و نواحي همچون ناحيه بافت نرم شاخي پاشنه و ناحيه فضاي بين انگشتي و ساختارهاي پوست و بافت شاخي انگشت سوم در گير مي شوند . در اين بيماري در ابتدا اپيدرماتيت محدودي با حاشيه مشخص و قابل تفكيك از ساير قسمت هاي پوست حادث مي گردد پوست ناحيه به رنگ سرخ كه نشاندهنده يك پرخوني موضعي مي باشد در مي آيد البته در اين مواقع در بعضي از گاوان مبتلا به علت احساس خارش در موضع از حركت باز ايستاده و براي تخفيف در ميزان تحريكات شروع به لرزاندن پاي خود مي كنند به دنبال اين حالت هايپرمي اتفاق افتاده و در ادامه جراحات اوليه كه به صورت زخم باز مدور با سطحي صاف و كناره هاي قابل تفكيك مي باشد ظاهر مي گردد .در بعضي از موارد ضايعات از حالت مدور خارج مي شود و به اشكالي همچون بيضوي و يا uشكل و حتي بدون طرح هندسي خاصي قابل مشاهده مي باشد .
در حالت درماتيت انگشتي فعال (kissing lision) جراحت بصورت زوج و در كنار هم با حاشيه قابل تفكيك از يكديگر بروز مي كند رنگ جراحت متغير مي باشد و از حالت خاكستري تا قرمز قابل تغيير است ، سطح آن مرطوب بوده بطوريكه در هنگام لمس محل جراحت علاوه بر درد بسياري كه دام متحمل مي شود در ناحيه خونريزي ايجاد مي گردد در اين حالت نيز حيوان از حركت كردن امتناع كرده و وزن گيري بر روي اندام حركتي ديگر خواهد بود . به دنبال پيشرفت بيماري و تجمع بافت هاي گرانوله منظره جراحت به شكل توت فرنگي در مي آيد كه در اين حالت اپيتليوم كناره زخم بصورت نوار سفيدي قابل مشاهده مي باشد با گذشت زمان اين حالت از جراحت تبديل به شكل پاپيلوماتوز و به دنبال آن تبديل به زگيل گوشتي شده كه سطح برآمده اي دارد بعد از مدتي روي سطح زخم ،نسج شاخي غير طبيعي همراه با ساختار هاي طويل شبيه به مو نمودار مي گردد كه به اين حالت درماتيت انگشتي بالغ يا زگيل مودار پا مي گويند كه باز در اين حالت دام رغبتي براي حركت ندارد و ضعيف و نحيف شده و در انتها زمين گير مي شود البته بايد به اين نكته نيز اشاره نمود كه لنگش شديدي همانند شكل فعال درماتيت انگشتي حادث نمي گردد .


به دنبال بروز بيماري در يك دام، بلافاصله بيماري در ميان گاو هاي گله شيوع پيدا مي كند كه ابتلاي آن حتي به 90% هم ميرسد . در تمام سنين امكان ابتلا وجود دارد البته اين احتمال در تليسه هايي كه به اولين دوره شيرواري خود وارد مي شوند بيشتر مي باشد همچنين امكان ابتلا در گله با ورود دام هاي جديد مبتلا بيشترنيز مي شود . شيوع بيماري در فصول بارندگي بخصوص بهار و پاييز بيشتر مي باشد روي اين اصل بستر مرطوب و درجه حرارت نسبتا بالا و استفاده بيش از حد از حمام هاي پيشگيري كنننده نظير حمام عبوري فرمالين يا كات كبود زمينه را براي ايجاد بيماري بيشتر مي نمايد .
ماهيت اصلي بيماري چند عاملي بودن آن است عواملي همچون كاهش مكانيسم دفاعي پوست ميزبان ،رطوبت و درجه حرارت جايگاه و عامل عفوني مثل اجرام اسپيروكت به ويژه اسپيروكت ترپونما كه با حمله به عمق نسج اپيدرم و لايه استراتوم اسپينوزوم شرايط را براي يك درماتيت انگشتي آماده مي كند .
شيوه هاي درماني بسياري براي درمان درماتيت انگشتي پيشنهاد شده است كه در زير به چند مورد از آن اشاره مي شود :
1- برداشتن نسج گرانوله به كمك بيستوري تحت بي حسي موضعي و پانسمان موضع با اسپري و بانداژ نمودن موضع
2- استفاده از اسپري سرمازا و به دنبال آن سرما جراحي
3- اسپري كردن موضع با كلرامفنيكل
4- حمام دادن انفرادي با استفاده از تركيبات غير آنتي بيوتيكي مثل محلول فرمالين %5 و كات كبود %3
5- حمام دادن با محلول تركيبات آمونيوم يا حمام دادن با سولفات مس
6- استفاده از حمام اوكسي تتراسايكلين و لينكومايسين ولينكوسپكتين
7- اسپري كردن محلول تتراسايكلين و محلول دوژان سين (tetracycline gentianviatet)
البته هر يك از روش هاي درماني بالا جواب هاي متغيري را داده اند كه اين باعث شده است كه اجماعي براي استفاده از يك روش وجود نداشته باشد با اين وجود بايد جنبه هاي اقتصادي درمان و به كارگيري آسان شيوه هاي پيشنهادي و التيام زخم در زمان كوتاه و عدم بازگشت جراحات را مد نظر داشت و با توجه به اهميت اين موضوعات روش درماني مناسب را انتخاب نمود مطالعات انجام شده بر روي روشهاي درماني ارائه شده نشان دهنده اين موضوع است كه استفاده از اسپري كردن داروهاي آنتي بيوتيكي و غير آنتي بيوتيكي چه بصورت انفرادي و چه بصورت جمعي نسبت به حمام انفرادي يا جمعي ارجح تر بوده است و در اين ميان استفاده از اسپري كردن داروهاي آنتي بيوتيكي همچون لينكو مايسين هيدروكلرايد بخاطر التيام بخشيدن زخم در زمان كوتاه و عدم عود مجدد جراحات داراي اهميت بيشتري مي باشند .
با توجه به نكات گفته شده در مورد درماتيت انگشتي بايد توجه داشت كه با رعايت بهداشت در دامپروري ها ،به حداقل رساندن ميزان رطوبت جايگاه و بستر ،عدم استفاده از ابزار اصلاح سم از يك دامپروري در يك دامپروري ديگر ،ممانعت از ورود گاوهاي مبتلا به گله سالم ،به كارگيري قرنطينه و انجام تمهيدات ضدعفوني مي توان از بروز و شيوع بيماري جلوگيري كرد و التزام به رعايت اين اصول در ميان دامپروران مي تواند از زيان هاي اقتصادي كه درماتيت انگشتي به جامعه دامپروري وارد مي كند جلوگيري كند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بیماری لنگش
لنگش پس از ورم پستان دومین بیماری پر هزینه گاوداریها است که به شدت عملکرد اقتصادی واحد را تحت تٲثیر قرار می دهد . هر مورد لنگش باعث کاهش حدود 320 کیلو گرم شیر در هر دوره شیرواری می شود و می تواند در صد بالائی از حذفهای اجباری گله را به خود اختصاص دهد . کمبود مس در گاوها باعث ترک خوردگی سم شده ٬ آبسه ها و عفونت سم را به همراه دارد . 15 قسمت در میلیون (ppm( مس در جیره غذائی این مشکل را مرتفع مینماید . ید نیز از طریق تاثیر در ساخت هورمون تیروئید می تواند بر سامانه ایمنی بدن دان تٲثیر گذاشته و مانع از ایجاد عفونت سم شود . سطح بالای سلنیوم در خوراک دام باعث بروز لنگش و تغییر شکل سم می گردد .
در شرایطی نیز که PH شکمبه کاهش پیدا کرده و اسیدی می شود ٬احتمال بروز لنگش افزایش می یابد. به طور کلی گاوهائی که دچار لنگش هستند ٬ علایم فحلی ضعیفی نشان می دهند ٬ البته می توان اثرات منفی حاصله را با سم چینی مناسب و درمان به موقع سم های عفونی به حداقل رساند در گله هائی که سم گاوها دچار مشکل می باشند ٬ پس از سم چینی مناسب علاوه بر بهبود شرایط تولید مثلی ٬ میزان مصرف خوراک گاوها بالا رفته و میزان تولید شیر گاوداری افزایش می یابد .

 

 

لنگش:مساله فقط تغذيه نيست!
مقدمه
با فرا رسيدن فصل پاييز،برخي گله داران با مواردي از لنگش در گله هاي گاو شيري خود مواجه مي شوند.مقاله اي که در The Journal of Dairy Science منتشر شد گزارش مي دهد که لنگش سبب مصرف کمتر خوراک توسط دام شده و حتي ممکن است تا 6 پوند در روز توليد شير را کاهش دهد (Rajala-Schultz و همکاران،1999(.گذشته از کاهش در توليد شير،لنگش در بروز علائم فحلي در گاو اخلال ايجاد مي کند که اين خود بازده ي توليد مثلي را کاهش خواهد داد.
لنگش نتيجه ي اثر چندين عامل است.بطور کلي،عواملي که در بروز لنگش در گاوهاي شيري نقش دارند عبارتند از:تغذيه،محيط،عفونت،ژنتيک و رفتار حيوان.اين عوامل همگي با هم رابطه ي متقابل دارند و اهميت نسبي هرکدام، از گله اي به گله ي ديگر متفاوت است.راهکارهاي مقابله با لنگش اغلب بخاطر همين وارياسيون ها،کمي خسته کننده مي نمايد.دکتر جوز سانتوز(Dr.Jose Santos)از دانشکده ي دامپزشکي UC-Davis عقيده دارد که:"اين اصلا عجيب نيست که بعد از گذراندن يک تابستان گرم شاهد بروز درصد زيادي از مشکلات سم در گاوها باشيم...گله داران واحدهاي پرورش گاو شيري معمولا در مورد افزايش درصد لنگش طي ماه هاي آگوست،سپتامبر و اکتبر در گله هايشان گله مند هستند."
استرس گرمايي
وقتي درجه حرارت محيط پايين تر از 77 درجه فارنهايت باشد،گاوها در وضعيت راحت و خوبي به سر مي برند.هرچه درجه حرارت و رطوبت نسبي محيط بالاتر رود،حيوانات در معرض سطوح بالاتري از استرس گرمايي قرار مي گيرند.حتي در سطوح پايين استرس گرمايي،حيوانات به منظور دفع حرارت از بدن،شروع به له له زدن مي کنند.در چنين شرايطي حالتي معروف به "آلکالوز تنفسي" پيش خواهد آمد(شکل 1).در اين وضعيت گاوها کمتر نشخوار مي کنند و بزاق بيشتري بيرون مي دهند.اين عوامل دست به دست هم مي دهند تا مقدار ماده بافري بزاق(بيکربنات) که بطور طبيعي توليد شده و وارد شکمبه مي شود کاهش يابد.از اين گذشته،گاوها با له له زدن مقادير بيشتري از CO2 را به بيرون دفع مي کنند که اين به نوبه ي خود PH خونشان را بالا خواهد برد.در مقابل گاوها براي حفظ تعادل پايه اسيدي مناسب،مقدار بيکربنات دفع شده توسط ادرار را افزايش مي دهند.اين عوامل حتي اگر حيوانات با جيره اي متعادل و حساب شده تغذيه شده باشند ممکن است سبب ايجاد اسيدوز شود.

همچنين زمان ايستادن گاوها در شرايط استرس گرمايي بيشتر است زيرا که در حالت ايستاده بازده فرآيند له له زدن بالاتر مي باشد.به اين معني که در حالت ايستاده،حيوان مي تواند حجم زيادي از هوا را مبادله کند و بنابراين خنک کردن بدن در وضعيت ايستاده نسبت به حالت لميده موفقيت آميزتر انجام مي شود.البته بسته به نوع تاسيسات،تهويه و جريان هوا،گاهي اوقات بهتر است گه گاوها ايستاده باشند اما در هر حال متاسفانه،زمان هاي طولاني ايستادن منجر به بروز مشکلات سم در دام ها و در نهايت لنگش خواهد شد

حال سوال اين است که چطور بايد از بروز چنين مشکلاتي جلوگيري کنيم؟
از همه مهمتر،بايد سعي کنيم که استرس گرمايي را با فراهم کردن محيطي خنک،راحت، داراي تهويه مناسب و قالبليت دسترسي کافي به آب به حداقل برسانيم.همچنين با استفتده از مقادير کافي پتاسيم و سديم در جيره،حيوانات از طريق حفظ ظرفيت بافري شکمبه و خون قادر به بهبود وضعيت پايه ي اسيدي خواهند بود.
جايگاه
يکي از عوامل ابتدايي در بروز لنگش،مقدار زماني است که گاوها به حالت ايستاده سر مي کنند(شکل 2).خصوصا اگر جنس بستر از بتون باشد.همانطور که در بالا ذکر شد،زمان هاي طولاني ايستادن،تعداد موارد کلينيکي لنگش را افزايش داده است.دکتر چارلز گارد(Dr.Charles Guard)از Cornell University مي گويد زمانيکه گاوها روي بتون مي ايستند،"روي بخش هاي خاصي از سر پنجه فشار زيادي وارد مي شود و ممکن است منجر به ضايعات عروقي از نوع خونريزي يا نکروز شود.گذشته از زمان ايستادن،اگر سم به درستي چيده نشود اين فشار موضعي،صدمات بيشتري را به سم وارد مي آورد."
زماني که گاو در حالت ايستادن مي گذراند،شديدا تحت تاثير طراحي تاسيسات است.در مورد ارزيابي کيفيت طراحي فري استال ها،دکتر جيم نوکک(Dr.Jim Nocek) خاطر نشان مي کند که حيوانات بايد قادر باشند تا:
- براحتي وارد استال شوند و يا از آن خارج گردند.
- بدون برخورد با قسمت هاي استال يا با ديگر حيوانات،روي زمين بنشينند يا بلند شوند.
- در استال براحتي بايستند يا بنشينند.

اين عوامل استفاده از استال را تحت تاثير قرار مي دهد.اگر اين موارد قابل قبول باشند،توليد کنندگان بايد به مواردي از جمله کمبود پوشال يا مواد بستري،نادرستي ابعاد يا ضعف تهويه و کيفيت نا مطلوب هوا در استال ها(به خصوص در آب و هواي گرم) توجه داشته باشند.
گذشته از طراحي استال،توليد کنندگان بايد مراقب باشند که تجمع بيش از حد گاوها،از دسترسي حيوانات محجوب تر(مثل تليسه ها)به خوراک جلوگيري نکند يا مانع از استراحت آنها نشود.چنين حيواناتي احتمالا زمان زيادي مي ايستند و در وضعيتي قرار مي گيرند که ممکن است سبب فرآيندهاي ناپايدار تخميري در شکمبه و نوسانات در PH شکمبه شود.
تغذيه
مديريت تغذيه اي مناسب بعنوان رکن کليدي براي به حداقل رساندن بروز اسيدوز(عامل لنگش)بکار مي رود.جيره هاي حاوي غلظت هاي بالايي از مواد متراکم (کنسانتره) و کربوهيدرات هاي بدون فيبر(NFC) و تراکم پايين علوفه و/يا فيبر مي تواند خطرساز باشد.
اگرچه تغذيه نادرست ممکن است در لنگش نقش داشته باشد اما تنها عامل آن نيست.در مقاله اي که در Progressive Dairyman(مارس 2001( منتشر شد،محققان بطور هفتگي از TMR سه گله گاو شيري در کاليفرنيا که درصد بالايي از لنگش(30-20 درصد)در آنها گزارش شده بود نمونه گيري کردند.تراکم فيبر شوينده خنثي(NDF) و NFC در تمام جيره ها کافي بود(NDF≥30% و NFC≤38%).اندازه اجزاي جيره نيز در تمام گله ها قابل قبول بود(12-8 درصدبيشتر از 4/3 اينچ).بنابراين محققين گزارش کردند که گرچه ظاهرﺃ اين جيره ها مشکلي ندارند اما زخم و آبسه در سم گاوها همچنان به عنوان يک مشکل ثابت وجود دارد.اين مشاهدات باعث شد تا محققين اطمينان حاصل کنند که مديريت مناسب فاکتورهايي ديگري(گذشته از در دسترس بودن کربوهيدرات و اندازه اجزاي جيره)تا حدود زيادي در جلوگيري از لنگش اهميت دارد.(Santos و Overton،2001)
لنگش در حال حاضر در بسياري از گله هاي گاو شيري ايالات متحده مشکل مهمي تلقي مي شود.توليدکنندگان بايد بخاطر داشته باشند که اگرچه تغذيه در اغلب موارد عامل تعيين کننده ايست،به ندرت تنها دليل مشکلات سم در گاوهاست.درحقيقت در بسياري از گله هايي که لنگش در آنها مشاهده شده دليل اوليه احتمالا استرس گرمايي است که گاوها در جولاي(تير و مرداد)تحت تاثير آن قرار داشته اند.

بیماریهائی که از جایگاه آلوده به دام منتقل می شود1)-انواع کنه ها2)- تیلریوز3)- آناپلاسموز یا زردی4)- بابزیوز یا تب کنه ای یا خون شاش5)- سل و غیروهعلائم بیماری: کنه ها با خونخواری سبب کم خونی- بی حالی-که با تولید سم در بدن دام باعث فلجی پاها – که حیوان در حال حرکت تلو تلو می خورد می شوند1)- تیلریوزعامل : میکروب بسیار ریزی که از کنه به دام منتقل می شود علائم : سرفه های تک تک- زردی- ترشح بینی- ایجاد غده در جلوی کتف و کشاله ران- بی اشتهائی- لاغری – تب شدیدجهت پیشگیری : در فصل بهار و تابستان پس از 30-8 روز پس از کنه زدگی بیماری رخ می دهد درمان : واکسیناسیون (سموم فسفر دار- آزانتول و برکوتکس- لنیدن-کومافوس-کلردار) 1)- آناپلاسموز6-4 هفته پس از گزش رخ می دهدکم خونی و زردیدرمان : تزریق اکسی تترا سایکلین و تجویز ویتامین آ – کا3)- بابزیوز3-2 هفته پس از گزش رخ می دهدعلائم زردی – کم خونی- خون شاشواکسن پیرو رازی

زايمان و اولين ماه بعد از زايمان‎ ‎دوره بحراني گاوهاي شيري مي باشد بنابراين مديريت صحيح گاوهاي خشك نقش ‏مهمي در‎ ‎كنترل بيماريهاي متابوليكي در زايمان يا دوره نزديك به زايمان را بر عهده دارد،‎ ‎مسائل عمده بوجود آورنده اين ‏اختلالات متابوليكي كه با يكديگر در ارتباط هستند از‏‎ ‎مسائل مديريتي تغذيه ناشي مي گردند‎. ‎ اختلالات عمده متابوليكي در گاوها تازه‎ ‎زا عبارتند از‎: ‎ ‏1‏‎- ‎تب شير‎ ‏2‏‎- ‎ادم يا خيز پستاني‎ ‏3‏‎- ‎كتوزيس‎ ‏4‏‎- ‎سندرم كبد چرب‎ ‏5‏‎- ‎جفت ماندگي‎ ‏6‏‎- ‎جابجايي شيردان‎ ‏7‏‎- ‎اسيدوزيس‎ ‏8‏‎- ‎لنگش‎ (Laminitis) ‎ تب شير‎: تب شير يا فلج‎ ‎ناشي از زايمان يكي از اختلالات متابوليكي معمول در دوره زايمان مي باشد منظور از‎ ‎بيماري تب شير ‏داشتن تب واقعي نيست. بروز تب شير در گاو با سن دا م مرتبط مي باشد و‎ ‎اكثراً در گاوهاي پر توليد با سن بالا ديده ‏مي شود. در حدود 75 % از موارد بروز تب‎ ‎شير 24 ساعت و حدود 5% آن 48 ساعت بعد از زايمان روي مي دهد‏‎. ‎ علايم عمومي‎ ‎بروز تب شير‎: ‎- ‎از دست دادن اشتها‎ ‎- ‎عدم فعاليت دستگاه گوارش‎ ‎- ‎سرد‎ ‎شدن گوشها و خشك شدن پوزه‎ علايم اختصاصي بروز تب شير‎: ‎- ‎عدم تعادل حين‎ ‎راه رفتن‎ ‎- ‎زمين گير شدن گاو كه اين حالت در سه مرحله انجام مي‎ ‎گيرد‎: ‎- ‎ايستادن همراه با لرزش‎ ‎- ‎افتادن روي سينه‎ ‎- ‎افتادن روي پهلو‎ ‎و بي اعتنا بودن به تحريكات محيطي‎ تغييرات عمده در خون گاو مبتلا به تب شير شامل‎ ‎كاهش سطح كلسيم خون است, حد طبيعي كلسيم در خون ‏گاوهاي خشك 8- 10 ميلي گرم در 100‏‎ ‎ميلي ليتر خون مي باشد، كه اين مقدار در حين زايمان به كمتر از 8 ميلي گرم ‏در 100‏‎ ‎ميلي ليتر خون مي رسد. در گاو مبتلا به تب شير سطح كلسيم خون به ترتيب در سه مرحله‎ ‎ذكر شده به ‏‏5/6, 5/5 و 5/4 ميلي گرم در 100 ميلي ليتر خون كاهش مي يابد كه اين كاهش‏‎ ‎سطح كلسيم خون همراه با كاهش ‏فسفر و افزايش سطوح پتاسيم و منيزيم خون مي‎ ‎باشد‎. سطوح كلسيم خون در گاوهاي مبتلا به تب شيربه ترتيب شامل موارد ذيل مي‎ ‎باشد‎: گاو با شير دهي طبيعي 4/8 – 2/10‏‎ mg/dl زايمان طبيعي 8/6 – 6/8‏‎ mg/dl بروز تب شير خفيف 5/7 –9/4‏‎ mg/dl بروز تب شير متوسط 8/6 –2/4‏‎ mg/dl بروز تب شير شديد 7/5 –5/3‏‎ mg/dl علل بروز تب شير‎: تب شير در اثر‎ ‎خروج كلسيم از طريق شير بعد زايمان همراه با ناتواني گاو در متعادل نگه داشتن سطح‎ ‎كلسيم خون ‏روي مي دهد. ناتواني گاو نسبت به تغيير متابوليسم كلسيم احتمالاً در اثر‎ ‎عدم تعادل كلسيم, فسفر و منيزيم و ‏افزايش سطح پتاسيم ايجاد مي شود بطور كلي تب شير‎ ‎با تعادل آنيونها و كاتيونها در ارتباط مي باشد. گاو شيري ‏كلسيم مورد نياز خود را‎ ‎از دو منبع تامين مي نمايد: استخوان و جذب كلسيم از دستگاه گوارش‎. در بدن تعادل‎ ‎كلسيم توسط هورمون پاراتيروئيد تنظيم مي گردد و كاهش سطح كلسيم خون باعث آزاد سازي‎ ‎اين ‏هورمون مي شود، اثرات عمده اين هورمون حركت كلسيم از استخوان به طرف خون است‎. ‎آزادسازي هورمون ‏پاراتيروئيد در گاو مبتلا به كمبود كلسيم موجب تحريك 1و25 دي‏‎ ‎هيدروكسي (ويتامين‎ D ) ‎مي شود كه باعث افزايش ‏جذب كلسيم در روده كوچك ميگردد. فرم‎ ‎فعال ويتامين‎ D ‎در گاو مبتلا به تب شير افزايش مي يابد ولي تأخير در پاسخ ‏به افزايش‎ ‎اين ويتامين مانع تأثير مناسب آن مي گردد‎. درمان‎: روش مناسب براي‎ ‎درمان بيماري تب شير تزريق وريدي محلول گلوكونات كلسيم مي باشد. از ديگر روشها مي‎ ‎توان ‏تجويز خوراكي 100 گرم كلريد آمونيوم بمدت 204 روز و يا بلوسهاي حاوي كلسيم‏‎ ‎بالا‎ ( gr‏75‏‎) ‎هشت ساعت قبل از ‏زايمان را نام برد. گاوهايي كه به درمان جواب مثبت‎ ‎نمي دهند مي توان 800-700 گرم‏‎ Epsom ‎يا سولفات دومنيزي ‏محلول در آب را به گاو داد‎ ‎تا علاوه بر تأمين منيزيم، سموم موجود در روده را نيز دفع نمايد‏‎. پيشگيري‎: راه سنتي پيشگيري از بيماري تب شير شامل محدود نمودن مصرف‎ ‎كلسيم در دوره خشكي گاو مي باشد تا اينكه ‏گاوها نسبت به كمبود كلسيم سازگاري يافته‎ ‎و توانايي مناسبي در پاسخ به احتياجات بالاي كلسيم در اوايل شير ‏دهي داشته باشند‎. ‎بنابراين گاوهايي كه در دوره خشكي با جيره هاي محدود از نظر كلسيم و فسفر تغذيه شده‏‎ ‎اند ‏استخوانها و روده كوچك آنها نسبت به تحريك هورمون پاراتيروئيد و ويتامين‎ D ‎پاسخ‎ ‎مناسبي ميدهد‎. جهت محدود كردن مصرف كلسيم در دوره خشكي از راههاي زير مي توان‎ ‎استفاده نمود‎. ‎- ‎كاهش مصرف كلسيم به 50 گرم در روز (كمتر از 5/0%جيره‎) ‎- ‎كاهش‎ ‎مصرف فسفر به‎ gr ‎‏45در روز (كمتر از 35/0‏‎%) تغذيه با علوفه هايي خشبي داراى كلسيم‎ ‎بالا از قبيل يونجه خشك و سيلاژ در دوره خشكي گاوها بايد محدودتر گردد ‏و بخشي از‎ ‎يونجه جيره غذايي با گراسها يا سيلاژ جايگزين شود تا بدين ترتيب با محدود نمودن‎ ‎مصرف كلسيم در دوره ‏خشكي حدالمقدور از بروز تب شير جلوگيري نمائيم‎. استفاده از‎ ‎مكمل نمكهاي آنيوني در جيره گاوهاي خشك روش موثر ديگر در پيشگيري از بروز بيماري تب‎ ‎شير مي ‏باشد. نمكهاي آنيوني با افزايش آزادسازي كلسيم از استخوانهابروز تب شير را‎ ‎كاهش مي دهند همچنين نمكهاي ‏آنيوني در جيره هاي با سطوح كلسيم بالا نيز موثر مي‎ ‎باشند(150 گرم در روز‏‎). بايد توجه نمود، زماني كه سطح كلسيم جيره پايين است از‎ ‎نمكهاي آنيوني نبايد استفاده گردد بنابراين آگاهي از ‏تركيبات جيره غذايي بويژه‎ ‎علوفه ها از نظر مواد معدني اهميت بسيار زيادي دارد‎. pH ‎ادرار با تغييرات حالت‎ ‎اسيدي پايه ‏تحت تأثير قرار مي گيرد. بنابراين دامداران با كنترل نمودن‎ pH ‎ادرار در‎ ‎تعيين ميزان استفاده مناسب از نمكهاي آنيوني در ‏جيره هاي گاوهاي شيري مي توانند‎ ‎استفاده كنند‎. ‎ كتوزيس‎: اين اختلال‎ ‎متابوليكي در نتيجه عدم تغذيه مناسب بويژه از لحاظ انزژي در اوايل شير دهي روي‎ ‎ميدهد. با كاهش ‏تدريجي سطح گلوكز خون ذخاير بدني مورد استفاده قرار مي گيرد و‎ ‎معمولاً 10 روز تا 6 هفته بعد از زايمان در اوايل ‏شيردهي گاوهاي پرتوليد مبتلا به‎ ‎كتوزيس تحت كلينيكي يا كتوزيس اوليه مي شوند‎. مسائل ديگري نظير جفت ماندگي،‎ ‎جابجائي شيردان از عوامل مستعد كننده كتوزيس هستند‎. ‎ علائم بروز‎ ‎كتوزيس‎: ‎- ‎كاهش اشتها بويژه در جهت مصرف غلات‎ ‎- ‎عدم فعاليت شكمبه‎ ‎- ‎كاهش وزن‎ ‎- ‎كاهش توليد شير‎ دو تغيير عمده كه در بيماري كتوزيس روي ميدهد كاهش‎ ‎سطح گلوكز خون و افزايش سطح كتون باديهاي خون است ‏سطح نرمال گلوكز خون در گاوهاي‎ ‎شيري در حدود 50 ميلي گرم در دسي ليتر خون است‏‎. ‎ blood components of normal and ketotic cowketoticnormalblood‏2852‏Glucose‏423‏Kerones ‎plasma‏323‏NEFA‏814‏Triglycerides ‎ ‎ ‎ تشخيص‎: آزمايشاتي جهت كنترل سطوح كتونها در شير و ادرار‎ ‎وجود دارد. شير گاو در حدود نصف سطح كتون باديهاي خون را دارد ‏در حاليكه سطح كتون‎ ‎باديهاي ادرار چهار بار از سطح كتون باديهاي خون بيشتر است‎. آزمايش ادرار جهت‎ ‎تشخيص وجود كتون باديها در بسياري از گاوها در اوايل شير دهي مثبت مي باشد كه نيازي‎ ‎هم به ‏درمان ندارد بهر صورت نتيجه منفي آزمايش نمايانگر عدم بروز كتوزيس مي باشد‎ ‎آزمايش شير دقيق تر نتيجه تعيين ‏كتوزيس را مي دهد‎. درمان‎: در تمام‎ ‎روشهاي درماني كتوزيس هدف افزايش سطح گلوكز خون و كاهش آزاد سازي ذخاير بدني مي‎ ‎باشد‎. تزريق وريدي گلوكز‎: اين روش سريعترين راه براي رساندن گلوكز به‎ ‎بدن گاو مي باشد و ظاهراً استفاده از تزريق گلوكز درمان قطعي مي‎ ‎باشد‎. استفاده از هورمون‎: گلوكوكورتيكوئيدها(كورتيزون) موجب توليد‎ ‎گلوكز از بافتهاي پروتئين مي گردد, هچنن استفاده از‎ ACTH (‎هورمون‎ ‎آدرنوكورتيكوتروپيك ) ترشح گلوكوكورتيكوئيد را تحريك مي نمايد‎. استفاده از‎ ‎قندهاي خوراكي‎: پروپيونات سديم و پروپيلن گليكول دو قند خوراكي مي باشد كه‎ ‎در كبد گاو براي توليد قند ها بكار مي رود اين مواد را ‏مي توا ن يا از طريق خوراك‎ ‎يا بطور آشاميدني به ميزان 250- 450 گرم در روز بدنبال درمان با گلوكز يا هورمون‏‎ ‎بكار مي ‏روند‎. پيشگيري‎: ‎- ‎جلوگيري از افزايش وزن در گاوها ي شيري در‎ ‎اواخر شيردهي يا دوره خشكي، افزايش وزن علاوه بر كاهش اشتها در ‏گاوهاي تازه زا‎ ‎امكان بروز مشكلات مربوط به كبد چرب را افزايش مي دهد. بنابراين امتياز بدني گاو در‎ ‎زايمان بايد بين 3- ‏‏5/3 باشد‏‎. ‎- ‎تغذيه با 4/2 كيلوگرم غلات به ازاي هر گاو در‏‎ ‎اواخر آبستني (3 هفته قبل از زايمان‏‎ ). ‎- ‎افزايش مصرف انرژي بعد از زايمان با‎ ‎استفاده از تعليف يونجه مرغوب‎. ‎- ‎استفاده از جيره مخلوط و در صورت عدم امكان‎ ‎محدود نمودن به 2- 4 كيلو گرم غلات در هر وعده غذايي‏‎. ‎- ‎كاربرد نياسين، به مقدار‎ ‎‏6‏‎ ‎گرم در روز 2-10 روز كه 2 هفته قبل اززايمان بايد آغاز گردد‏‎. ‎ سندرم كبد چرب‎: در اوايل شيردهي اغلب گاوهاي شيري‎ ‎در تعادل منفي انرژي هستند كه اين حالت منجر به تجزيه چربي ذخاير بدني و ‏افزايش‎ ‎سطوح اسيد هاي چرب غير اشباع‎ NEFA ‎در خون مي گردد وقتي اسيد هاي چرب در خون افزايش‎ ‎مي يابد كبد ‏شروع به افزيش ذخاير اسيد هاي چرب آزاد نموده و اسيد هاي چرب آزاد در‎ ‎كبد به تري گليسيريد ها تبدبل مي گردد. ‏عارضه سندرم كبد چرب معمولاً در گاوهاي شيري‎ ‎چاق چند روز قبل از زايمان روي مي دهد‎. علايم‎: نشانه هاي اين اختلال‎ ‎متابوليكي مشابه بيماري كتوزيس مي باشد، اين سندرم معمولاً با ساير اختلالات‎ ‎متابوليكي ‏مانند تب شير، كتوزيس و ورم پستان مشابه بوده و در كل با اختلال در اشتها‎ ‎و افسردگي دام نمايان مي شود‎ . درمان‎: گاوهاي مبتلا به سندرم كبد چرب‎ ‎نسبت به درمان جواب نمي دهند معمولاً روشهاي درماني اين بيماري با روشهاي ‏درماني‎ ‎كتوزيس مشابه است مثل تزريق داخل وريدي گلوكز. در بيشتر موارد درمان اقتصادي نبوده‎ ‎و حذف گاو مناسب ‏ترين راه است‎. پيشگيري‎: مناسب ترين راه پيشگيري از‎ ‎بروز سندرم كبد چرب, مديريت تغذيه اي صحيح و جلوگيري از آزادسازي اسيد هاي چرب ‏جهت‎ ‎به حداقل رساندن تعادل منفي انرژي بخصوص در اوايل شير دهي مي باشد‎. وضعيت بدني‎ ‎گاوها در اواخر شير دهي و دوره خشك بايد تحت كنترل قرار گرفته و از نظر وزن بدن در‎ ‎حد متعادل باشند ‏معمولاً وضعيت بدني گاوها در دوره خشكي بايد در محدوده 5/0 ± متغير‎ ‎باشد‎. ‎ جفت ماندگي‎: جفت ماندگي‎ ‎معمولاً مربوط به ناتواني در جدا شدن جفت از جداره رحم مي باشد. در گاوهاي سالم و‎ ‎نرمال جفت طي ‏يك ساعت يا اندكي بيشتر بعد زايمان از رحم خارج مي شود. جفت ماندگي به‎ ‎حالتي اطلاق مي شود كه جفت 12 ‏ساعت بعد از زايمان خارج نشود. مشكل جفت ماندگي بيشتر‎ ‎در تليسه ها در شكم اول و گاوهاي مسن معمول مي ‏باشد. همچنين در زايمانهاي نادر دو‎ ‎قلو نيز جفت ماندگي ملاحظه ميگردد‎. علل جفت ماندگي‎: ‏1‏‎- ‎چسبيدن جفت به‎ ‎جدار رحم كه با كاهش وزن بدن مرتبط مي باشد. اتصال جفت با رحم در ماههاي آخر آبستني‎ ‎سست تر گرديده و اين عمل در 5 روز قبل از زايمان با ترشح هورمون استروژن انجام مي‏‎ ‎گيرد. بنابراين گاوي كه پنج روز ‏دير تر يا زودتر از موعد مقرر وضع حمل نمايد احتمال‎ ‎بروز جفت ماندگي افزايش مي يابد‎. ‏2‏‎- ‎عدم انقباض يا سستي رحم يا هر عاملي كه باعث‎ ‎توقف يا ضعف ماهيچه هاي منقبض كننده رحم شود (مانند تب ‏شير) موجب بروز اختلال در‎ ‎دفع جفت توسط رحم مي گردد‎. ‏3‏‎- ‎عفونت و بيماري اندامهاي بدن، اين عوامل موجب‎ ‎آلودگي دستگاه توليد مثلي شده و با توليد تب بالا موجب سقط ‏جنين مي گردد از طرفي‎ ‎عارضه جفت ماندگي احتمال عفونت دستگاه توليد مثل را افزايش مي دهد. بيماريهاي مستعد‎ ‎كننده اين شرايط شامل‎: ‎- ‎بروسلوزيس‎ ‎- ‎ويروس اسهال گاو‎ ‎- ‎لپتوسپيروز‎ ‎-- ‎عفونت دستگاه تنفسي گاو‎ كمبود ويتامين‎ A ‎يا بتا كاروتن‎, ‎سلنيوم, يد و عدم تعادل كلسيم و فسفر احتمال بروز جفت ماندگي را افزايش مي دهد‎. ‎گاوهاي چاق مستعد جفت ماندگي بوده و اينحالت در گاوهاي مستعد تغذيه شده با سيلاژ‎ ‎ذرت و غلات تقويت مي ‏گردد‎. پيشگيري‎: ‎- ‎به حداقل رساندن عوامل استرس زا‎ ‎مانند گرما, رطوبت, تهويه نامناسب و تراكم‎. ‎- ‎برنامه تغذيه مناسب در دوره‎ ‎خشكي‎. ‎- ‎اجراي برنامه هاي واكسيناسيون بر عليه بيماريهاي عفوني‎. ‎- ‎وضعيت بدني‎ ‎مناسب در طول دوره خشكي‎. ‎- ‎استفاده از مكملهاي ويتامين‎ E ‎و سلنيم در طول دوره‎ ‎خشكي‎. ‎ جابجائي شيردان‎: جابجائي شيردان‎ ‎به حالتي اطلاق مي گردد كه شيردان ( معده حقيقي) از وضعيت طبيعي خود به سمت چپ يا‎ ‎راست منحرف گردد. وضعيت طبيعي شيردان نزديك به كف شكم متمايل به راست است در حدود‎ ‎‏80‏‎- ‎‏90‏‎ % ‎از ‏جابجائي هاي شيردان بطرف چپ مي باشد, جابجائي شيردان از محل طبيعي خود‎ ‎بطرف زير شكمبه و به سمت چپ ‏ديواره حفره شكمبه موجب گير كردن شيردان شده و در اثر‎ ‎فشار وارده از سوي محتويات شيردان بيشتر جابجا مي ‏گردد و مملو از گاز شده و نفخ مي‎ ‎كند حدوداً 90 % جابجايي هاي شيردان در طول 6 هفته بعد از زايمان روي مي‏‎ ‎دهد‎. علايم جابجايي شيردان‎: ‎- ‎عدم تغذيه‎ ‎- ‎كاهش توليد شير‎ ‎- ‎خميدگي پشت‎ ‎- ‎كاهش ميزان مدفوع يا اسهال ملايم در روزهاي اول و مدفوع با رنگ‎ ‎تيره و بد بو‎ علل جابجايي شيردان‎: ‎- ‎جابجايي شيردان مي تواند در اثر‎ ‎فشار وارده توسط جنين به دستگاه گوارش در طول زايمان اتفاق بيفتد‎. ‎- ‎عوامل مستعد‎ ‎كنده شامل تب شير, سندرم كبد چرب و ورم پستان‎ ‎- ‎عوامل تضعيف كننده انقباضات‎ ‎ماهيچه ايي و تجمع گاز در روده در اثر جيره هاي با سطوح غلات‎ ‎بالا‎. درمان‎: ‎- ‎غلتاندن گاو به حالت پشت در موارد خفيف‏‎ ‎- ‎جراحي كه‎ ‎معمولاً مقرون به صرفه نيست‎ پيشگيري‎: ‎- ‎مورد توجه قرار دادن برنامه‎ ‎هاي غذايي قبل اززايمان و تغذيه با خوراك هاي حجيم در جيره گاوهاي خشك‎ ‎- ‎تغيير‎ ‎تدريجي جيره مرحله خشكي به جيره مرحله شيرواري‎ ‎ ‏(لنگش‎ ( ‎لامينايتيس‎ لنگش به معني التهاب بافت عروقي مي باشد. لنگش يك‎ ‎بيماري غير عفوني است كه در بر گيرنده تغييرات دژنراتيو در ‏لايه حساس سم است. مراحل‎ ‎لنگش شامل مراحل حاد, تحت حاد و مزمن است, لنگش تحت حاد بيشتر در ساير ‏موارد شايع‎ ‎مي باشد‎. ‎- ‎لنگش حاد در هنگام بروز بسيار دردناك است‎. ‎- ‎لنگش تحت حاد 1-3 ماه‏‎ ‎بدون نشانه است‎. لنگش در نتيجه حالتهاي پيچيده ايجاد مي گردد‎. ‏(علل لنگش‎ (‎لامينايتيس‎:‎علل لامينايتيس را مي توان به سه دسته تقسيم نمود‎. ‏1‏‎- ‎عدم‎ ‎تعادل غذايي‎ ‏2‏‎- ‎عدم اتساع كافي شكمبه‎ ‏3‏‎- ‎سم چيني زياد‎ استفاده از سطوح‎ ‎بالا مواد كربوهيدراته قابل تخمير در جيره مخلوط با فيبر ناكافي مي تواتد موجب بروز‎ ‎اسيدوز شكمبه ‏شده و در اينحالت با از بين رفتن اغلب باكتريهاي شكمبه، باكتريهاي‎ ‎لاكتو باسيل رشد كرده و‎ pH ‎شكمبه كاهش مي ‏يابد در پاسخ به اين عمل بدن گاو توليد‎ ‎هيستامين مي نمايد كه باعث انقباض و سپس اتساع مويرگهاي لايه مورقه پا ‏مي شود و خيز‎ ‎و تجمع خون همراه با تخريب ديواره عروق خوني ديده مي شود پاها دردناك شده و منجر به‎ ‎آسيب ‏مويرگها شده و از توليد طبيعي كراتين در سم جلوگيري مي گردد‎. انواع‎ ‎لنگش لامينايتيس‎: لامينايتيس حاد‎: ‎- ‎افزايش تنفس و ضربان قلب‎ ‎- ‎گرم شدن ديواره سم و آماس حاد عروق‏‎ ‎- ‎خونريزي، كه اكثراً در خط سفيد سم يا‎ ‎در مفاصل مچ قابل مشاهده مي باشد. گاهي نيز خونريزي با جدا نمودن خط ‏سفيد مشاهده مي‎ ‎گردد‎. لامينايتيس تحت حاد‎: با وجود زخم در مچ و ديواره سم تا مدت 1-3‏‎ ‎ماه هيچ نشانه ايي از لنگش ديده نمي شود. نواحي نرم سم و فاقد ‏رنگدانه به رنگ زرد‎ ‎در آمده و نشانه هايي از خونريزي ديده مي شود‎. لنگش مزمن ( لامينايتيس مزمن)‏‎ پاها رشد نمو غير طبيعي داشته و ديواره افقي سم در اثر رشد طويل شده و‎ ‎بدين ترتيب كف سم عريض تر و پاشنه ها ‏داراي گودي مناسب نمي گردد‎. درمان‎: جيره هاي غذايي گاو شيري بايد براي تمام انواع اين بيماري‎ ‎تصحيح گردد‎. ‏1‏‎- ‎لنگش هاي مزمن را مي توان با سم چيني منظم هر 3-4 ماه يكبار بر‏‎ ‎طرف نمود گاوهايي كه مشكل پاي آنها قابل ‏درمان نيست بايد حذف گردد‎. ‏2‏‎- ‎در‎ ‎لنگشهاي تحت كلينيكي جهت آشكار نمودن جراحات، نياز به سم چيني است و با بستن قطعه‎ ‎چوب از وارد آمدن ‏فشار به كف پا جلوگيري مي كنند‎. پيشگيري‎: استفاده‎ ‎از غلات در جيره را محدودتر نموده و جيره هاي غذايي را جهت ورود به مراحل مختلف‎ ‎توليد بتدريج تغيير داد. ‏جيره غذايي براي تخمير مطلوب شكمبه ايي نبايد حاوي علوفه‎ ‎هاي با طول كافي باشد، گاوها و تليسه ها قبل و بعد ‏از زايمان فعاليت بدني كافي‎ ‎داشته باشند، كف محل نگهداري دامها جهت سايش سمها از سيمان ساخته شود‎.

تشخیص به موقع فحلی و‎ ‎آبستنی‎ ‎ تولید مثل عاملی كلیدی در تعیین بازده پرورش گاوهای شیرده می باشد‎. ‎در بهترین شرایط هر ماده گاو، ‏سالانه یك گوساله تولید خواهد كرد. از نظر اقتصادی،‎ ‎باروری معمولا با توجه به فاصله زایش پی در پی دو ‏گوساله ارزیابی می شود. معیارهای‎ ‎اندازه گیری بازده تولید مثل، شامل تعداد تلقیحات به ازای آبستنی، ‏میزان آبستنی در‎ ‎ازای اولین تلقیح، تعداد روزهای باز و فاصله زایش می باشد. فاصله زایش مطلوب در‎ ‎بیشتر گاوداریها 12-13 ماه است. در بیشتر گاوداریها درصد آبستنی با اولین تلقیح بین‎ ‎‏50-60‏‎ % ‎است و ‏برای 55% آبستنی ها به حدود 8/1 تلقیح برای هر آبستنی نیاز است. یكی‎ ‎از دلایل مهم اقتصادی نبودن ‏پرورش گاو شیری در استان، پایین بودن راندمان تولید‎ ‎مثلی در گله هاست. ضعف در تشخیص بموقع فحلی ‏و آبستنی موجب می شود تا فحلیهای زیادی‎ ‎در زمان طول عمر اقتصادی گاو از دست برود كه این امر به ‏خودی خود سبب طولانی شدن‎ ‎فاصله دو زایمان و به تبع آن ضررهای مالی فراوان به دامداران می گردد. ‏این مقاله‎ ‎ترویجی، كه با همكاری كارشناسان مركز تحقیقات و معاونت امور دام و بخش ترویج استان‎ ‎تهیه ‏شده است، سعی دارد كه دامداران استان را با روشهای سنتی و علمی تشخیص به موقع‏‎ ‎قحلی و ‏آبستنی متعاقب تلقیح آشنا كند‎. مفهوم فحلی‎: پدیده فحلی ، فاصله‎ ‎زمانی است كه در طول آن حیوان ماده سر پا می ایستد تا با حیوان نر جفتگیری كند ‏‏.این‎ ‎حالت متعاقب تغییرات هورمونها و به خصوص هورمون استروژن رخ می دهد. بنابراین فحلی‎ ‎یك پدیده ‏رفتاری محسوب می شود. در صورتیكه زمان بروز فحلی بموقع تشخیص داده نشود و‎ ‎گاو بموقع تلقیح ‏نگردد، دست كم به اندازه یك چرخه فحلی، فاصله گوساله زائی افزایش‎ ‎خواهد یافت. بنابراین مدیریت و ‏تشخیص گاو فحل از لحاظ اقتصادی بسیار حائز اهمیت می‎ ‎باشد و مدیران واحدهای پرورش گاوهای شیرده ‏باید از تمام امكانات موجود برای تشخیص‎ ‎گاوهای فحل استفاده كنند. با توجه به توسعه تكنیك تلقیح ‏مصنوعی، به جای گاو نر خود‎ ‎گاودار باید عمل فحل یابی را انجام دهد و اینجاست كه بسیاری از اشتباهات ‏مدیریتی‎ ‎موثر بر باروری گله آشكار می شود. مشكل مربوط به تشخیص فحلی در گاوهای ماده به خاطر‎ ‎كوتاه و متغیر بودن طول دوره فحلی می باشد. تشخیص فحلی در صبح زود بلافاصله پس از‎ ‎روشن شدن ‏هوا یا در سپیده دم بیشتر اهمیت دارد و اغلب گاوها بین ساعت 2 بامداد تا 5‏‎ ‎صبح فحل می شوند‎. جنبه های اقتصادی تشخیص فحلی‎: یكی از مهمترین جنبه های‎ ‎مدیریتی در گله های بزرگ گاوهای شیرده ، تشخیص فحلی می باشد كه هیچ ‏روشی نمی تواند‎ ‎جایگزین بازرسیهای پیاپی و سیستیماتیك برای تشخیص این حالت گردد. این حالت 6 ‏الی 30‏‎ ‎ساعت طول می كشد ولی به طور میانگین برای اكثر گاوهای ماده این حالت 12 الی 18 ساعت‏‎ ‎طول می كشد.درصد عمده ای از فحلیها در شب بین ساعت 6 بعد از ظهر تا 6 بامداد رخ می‏‎ ‎دهد.از عواقب ‏تشخیص نادرست فحلی می توان به گمراهی دامدار در تشخیص فحلی آتی، متحمل‎ ‎شدن هزینه های ‏تلقیح نادرست و باز گشت به فحلی مجدد گاو مذكور اشاره كرد. تلقیح‎ ‎گاوی كه در حالت فحلی نیست ، ‏باعث می گردد كه رحم گاو كه در این حالت مقاومت كمتری‎ ‎به پاتوژنها دارد، دچار عفونتهای رحمی گردد. ‏وجود تعداد بی شماری از گاوهای شیرده‎ ‎در گله های تجارتی ،نیاز به دستیابی به روشهای مناسب ‏تشخیص فحلی و استفاده از وسائل‎ ‎كمكی و نوین،برای تشخیص فحلی را همواره بوجود می آورد‎. علائم و نشانه های فحلی‎: مطمئن ترین نشانه فحلی برای تشخیص گاودار، سر پا ایستادن گاو ماده و اجازه‎ ‎سواری دادن به سایر ‏گاوهاست، در بعضی موارد كه بكرات دیده می شود اینست كه گاو فحل‎ ‎برای سواری گرفتن از دیگر گاوها ‏تلاش می كند به طوری كه گاوهای غیر فحل از جهت عقب‎ ‎سعی بر سوار شدن بر گاو ماده فحل را دارند ‏در حالی كه خود گاو ماده از جهات مختلف‎ ‎سعی بر سواری گرفتن از سایر گاوها دارد. از مهمترین علائم ‏فحلی كه دامداران به طور‎ ‎سنتی با اتكا به آنها فحل یابی می كنند عبارتند از: رفتارهای غیر عادی، عصبی ‏بودن،‎ ‎ناآرامی، تورم فرج و خروج ترشحات آبكی از واژن، كاهش تولید شیر و كاهش مصرف خوراك،‎ ‎كنارگیری ‏از گله، انبساط مردمك چشم می باشد. گاوی كه فحل شده معمولا دارای كپل و‎ ‎كشاله ران آلوده می ‏باشد و موهای ابتدای دم آشفته می باشد. حالت فلهمن‎(Fleman) ‎از‎ ‎دیگر نشانه های فحلی است كه در ‏آن حیوان سر خود را بالا نگهداشته و لبهای خود را به‎ ‎سوی بال خم می كند. تجربه دامداران استان عمدتا ‏بر تعییر رفتار عادی گاو فحل اشاره‎ ‎دارد بطوریكه گاوی كه مثلا همیشه پیش از همه وارد شیردوشی می ‏شود در زمان فحلی‎ ‎آخرین گاوی است كه وارد شیر دوشی می شود. همچنین دامداران استان در فصل ‏زمستان‎ ‎مشاهده نموده اند كه از پشت گاو فحل بخار بر می خیزد كه این بخار نتیجه افزایش دمای‎ ‎بدن گاو ‏و به دنبالزیاد شدن فعالیت و یا به دلیل تعییرات فیزیولوژیكی دوره فحلی است